Ziew, perwers, porzyg... O co chodzi? Wyjaśnia profesor Jan Miodek

Prof. Jan Miodek
 archiwum

Jan Miodek
Rzecz o języku

W jednym z tekstów publicystycznych czytam: „Należy rozumieć, że to zwietrzałe sprawy, które już nikogo nie interesują, po prostu ziew”. A w pewnym wywiadzie: „Już słyszę ten ziew antyPISu”. W innym tekście publicystycznym: „Nie rozumiałem z tego zupełnie nic, ale było to strasznie nieprzyjemne doświadczenie – ten perwers odpowiada za mój dystans do każdej religii”. I jeszcze internetowy wpis: „Jest pokazywany do porzygu”.

Co łączy formy ziew, perwers i porzyg? – Wszystkie one powstały nie przez dodanie jakiejś cząstki do podstawy słowotwórczej, jak dzieje się najczęściej (w ten na przykład sposób za pomocą odpowiednich przyrostków kotka urobiono od kota, przymiotnik łamliwy od czasownika łamać, rzeczownik pilność od przymiotnika pilny, a czasowniki przeczytać, dopisać, usłyszeć za pomocą przedrostków – od serii czytać, pisać, słyszeć), lecz przez jej odcięcie: ziew pochodzi od ziewać (ziewnąć), perwers od perwersji, a porzyg od porzygać (się). Łączy także przywołane wyrazy ich nieobecność w tradycyjnych (papierowych) słownikach. Są neologizmami, choć ziew jako „coś nudnego” pojawia się w różnych tekstach coraz częściej (pamiętam ekspresyjny zapis zieeeeew! jako jednosłowny komentarz podsumowujący w relacji internetowej nudną pierwszą połowę meczu piłkarskiego).

Strukturalnie trzeba zaliczyć do jednego typu formy ziew i porzyg, do drugiego zaś perwers. A dlaczego? – Ano dlatego, że pierwsze dwa uzupełniają regularny od wieków typ derywatów ujemnych (wstecznych), utworzonych przez odcięcie końcówek od czasownikowych podstaw słowotwórczych: ziew od ziewać, porzyg od porzygać (się) – tak jak czołg od czołgać (się), dźwig od dźwigać, zwis od zwisać, siad od siadać, przysiad od przysiadać, unos od unosić, znos od znosić, wynos od wynosić, donos od donosić, wykop od wykopać, podkop od podkopać, wylew od wylewać, dopływ od dopływać, przypływ od przypływać, zalew od zalewać, skon (dzisiejszy zgon) od skonać, uzysk od uzyskać, osiąg od osiągać, wyciąg od wyciągać, zlew od zlewać, przesył od przesyłać, pobór od pobierać, nabór od nabierać, odczyt od odczytać, wypis od wypisać, podpis od podpisać, zapis od zapisać., spływ od spływać, spław od spławiać, spust od spuścić, upust od upuścić, opust od opuścić, suw od suwać, dosuw od dosuwać, przesuw od przesuwać, zsyp od zsypać, wysyp od wysypać, wsad od wsadzać, włam od włamać (się).

Od takich formacji - utworzonych przez ucięcie czasownikowych końcówek – aż się roi w zawodowych odmianach języka. Przyczyną ich produktywności jest nie tylko krótszość w stosunku do tradycyjnych postaci, ale również aspektowa neutralność (tą neutralnością odznaczają się np, osiąg czy uzysk w stosunku do tradycyjnych niedokonanych wariantów osiąganie, uzyskiwanie i dokonanych osiągnięcie, uzyskanie).

Trzecia z przywołanych dzisiaj form – perwers, użyta zamiast funkcjonującej od lat perwersji, to przykład morfologicznej mody na skracanie wyrazów w dowolnych częściach ich składu głoskowego: perwers od perwersji – tak jak szacun od szacunku czy wyprz od wyprzedaży. Siłą napędową takich zachowań morfologicznych jest we współczesnej polszczyźnie slang młodzieżowy, w którym – jak dobrze wiemy – wiodą prym ucięcia w rodzaju siema, nara, dozo, wporzo, spoko, cze, komp, es, Wroc, Wro, bro (czyli „jak się masz, jak się macie, na razie, do zobaczenia, w porządku, spokojnie, cześć, komputer, esemes, Wrocław, browar jako piwo).

Profesor Jan Miodek

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

20.09.2018, 21:31

"Przyczyną ich produktywności jest nie tylko krótszość..." Naprawdę? Może pisząc o języku warto by sprawdzić poprawność użytych słów...

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, wyłącz Adblock na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3